Trong một chương trình có lời hát, giọng người đưa một lớp ý nghĩa rất cụ thể đến khán giả. Cùng một câu nhạc, người này có thể hát như lời tâm sự, người khác giữ câu gọn và sáng, người khác nữa để khoảng ngừng dài hơn trước điểm kết.
Nhạc cụ cũng có khả năng kể chuyện và tạo cảm xúc. Khi thêm giọng hát, người tổ chức đang chọn cả âm sắc, cách truyền tải lời và một người hiện diện trước khán giả. Sự lựa chọn ấy ảnh hưởng đến cách cả phần biểu diễn được cảm nhận.
Vì vậy, khi lựa chọn ca sĩ cho một chương trình, câu hỏi không chỉ là:
“Nên có bao nhiêu ca sĩ?”
Một giọng hát duy nhất có thể tạo nên sự nhất quán trong suốt hành trình. Hai giọng hát có thể tạo ra đối thoại. Nhiều ca sĩ có thể mở rộng màu sắc và thay đổi năng lượng. Điều quan trọng là mỗi lựa chọn phục vụ một vai trò khác nhau trong trải nghiệm người nghe.
Một ca sĩ solo: sự nhất quán trong cách kể chuyện
Một chương trình với một ca sĩ xuyên suốt có một lợi thế rõ ràng: người nghe có một điểm kết nối ổn định. Màu giọng, cách xử lý bài hát và phong cách biểu diễn tạo nên một đường dây thống nhất. Điều này phù hợp khi chương trình muốn xây dựng một cảm xúc liền mạch.
Ví dụ:
Một buổi tiệc cần không khí gần gũi từ đầu đến cuối có thể hưởng lợi từ việc duy trì một giọng hát quen thuộc. Người nghe không cần làm quen lại với nhân vật mới sau mỗi tiết mục. Tuy nhiên, một ca sĩ solo không có nghĩa chương trình chỉ có một màu sắc.
Sự thay đổi vẫn có thể đến từ:
- cách phối khí;
- nhịp độ bài hát;
- cách sắp xếp tiết mục;
- sự tương tác với ban nhạc.
Một giọng hát có chiều sâu không chỉ nằm ở việc hát nhiều thể loại, mà còn ở khả năng kể những câu chuyện khác nhau qua từng bài hát.
Song ca: khi hai giọng hát tạo ra cuộc trò chuyện
Song ca không đơn giản là hai người cùng hát một bài. Điểm thú vị của song ca nằm ở sự tương tác.
Hai giọng hát có thể:
- chia câu;
- đối đáp;
- cùng hòa vào một đoạn;
- tạo sự tương phản hoặc bổ sung.
Ví dụ:
Một bài hát có phần đối thoại giữa hai nhân vật sẽ có thêm ý nghĩa khi hai người thể hiện được sự trao đổi trong cách hát. Nhưng hai ca sĩ không tự động tạo ra một phần trình diễn tốt chỉ vì cùng xuất hiện.
Nếu hai giọng hát không có sự thống nhất về:
- cách xử lý câu hát;
- tông bài;
- bản phối;
- điểm nhấn;
phần trình diễn có thể thiếu sự kết nối. Hãy nghe riêng đoạn hai người cùng vào và đoạn người thứ nhất nhường câu cho người thứ hai. Cách ngắt hơi, phát âm và độ mạnh có cùng hướng không? Nếu một người giữ câu rất dài còn người kia kết gọn, đó có thể là chủ ý hay một chỗ cần tập lại. Người tổ chức không cần đánh giá kỹ thuật thanh nhạc, nhưng có thể yêu cầu nghe đúng phần kết hợp thay vì ghép hai clip solo để hình dung.
Một song ca tốt cần xem hai người như hai phần của cùng một câu chuyện, không phải hai tiết mục đặt cạnh nhau.
Nhiều ca sĩ: mở rộng màu sắc nhưng cần người giữ mạch
Khi một chương trình có nhiều ca sĩ, lợi thế lớn nhất là sự đa dạng.
Mỗi giọng hát có thể mang một màu sắc khác:
- một người phù hợp với phần cảm xúc;
- một người tạo năng lượng;
- một người có khả năng tương tác mạnh với khán giả.
Điều này có thể phù hợp với chương trình có nhiều chương đoạn khác nhau.
Ví dụ:
Một sự kiện bắt đầu bằng không khí thân mật, sau đó chuyển sang phần chúc mừng và cuối cùng muốn tạo năng lượng cao hơn. Thay vì ép một giọng hát phải đảm nhận mọi trạng thái, nhiều ca sĩ có thể giúp hành trình âm nhạc có nhiều lớp hơn. Nhưng nhiều người hơn cũng cần nhiều sự phối hợp hơn.
Cần thống nhất:
- ai xuất hiện ở thời điểm nào;
- ai nhận và chuyển micro;
- ban nhạc chuyển bài ra sao;
- ai là người dẫn mạch giữa các tiết mục.
Một bản phân vai đơn giản nên ghi tên người hát từng bài, ai giới thiệu, nguồn micro được kỹ thuật chỉ định và bài kế tiếp bắt đầu bằng lời dẫn hay nối nhạc. Tránh để ca sĩ trước vừa rời sân khấu thì ca sĩ sau mới hỏi tông bài hoặc tìm micro. Người điều phối và bandleader cần cùng biết điểm bàn giao; nghệ sĩ không tự đổi thiết lập âm thanh trong lúc chuyển tiết mục.
Nếu không có sự kết nối, chương trình có thể trở thành một chuỗi tiết mục rời rạc.
Chọn ca sĩ theo vai trò trong chương trình, không chỉ đếm số lượng
Hãy tưởng tượng một chương trình có hai giai đoạn. Phần đầu là một buổi gặp gỡ thân mật. Khách đang trò chuyện, làm quen và thưởng thức không gian. Một giọng hát có khả năng kể chuyện, tiết chế và kết nối gần có thể phù hợp hơn. Đến phần sau, chương trình muốn mở rộng năng lượng. Lúc này có thể cần thêm một giọng hát khác với màu sắc mạnh hơn hoặc khả năng tương tác khác.
Điểm quan trọng không phải:
“Có thêm ca sĩ sẽ tốt hơn.”
Mà là:
“Giọng hát nào đang cần xuất hiện ở khoảnh khắc nào?”
Một chương trình tốt có thể chỉ cần một ca sĩ. Một chương trình khác có thể cần nhiều màu sắc. Quyết định nằm ở câu chuyện muốn kể.
Nghe demo ca sĩ: nên chú ý điều gì?
Khi lựa chọn giọng hát, một bản thu hoàn hảo chưa chắc phản ánh đầy đủ trải nghiệm sân khấu.
Nên ưu tiên nghe các phần biểu diễn live liên tục để cảm nhận:
Độ rõ của lời hát
Người nghe có hiểu câu chuyện ca sĩ đang truyền tải không?
Cách xử lý câu hát
Ca sĩ có biết tạo điểm nhấn, khoảng nghỉ và thay đổi cảm xúc không?
Khả năng kết nối
Ca sĩ có tương tác tự nhiên với khán giả không?
Khả năng phối hợp cùng ban nhạc
Giọng hát có hòa vào phần nhạc hay chỉ đứng trên nền nhạc? Ngoài ra, cần xem xét ngôn ngữ lời hát thực tế mà chương trình yêu cầu. Nếu sự kiện có yêu cầu tiếng Việt, tiếng Anh hoặc nhiều ngôn ngữ khác nhau, cần đánh giá khả năng truyền tải phù hợp với mục tiêu chương trình. Không nên suy đoán khả năng phù hợp chỉ dựa trên nguồn gốc của người hát hoặc đặc điểm cá nhân.
Tiết mục đặc biệt cần chuẩn bị nhiều hơn việc chọn đúng giọng
Một tiết mục có nhiều ca sĩ, khách mời hoặc phần kết hợp đặc biệt cần thêm sự chuẩn bị.
Cần thống nhất:
- tông chung của bài;
- phiên bản phối;
- ai bắt đầu;
- ai hát phần nào;
- ai kết thúc.
Ví dụ:
Một bài hát có hai người cùng thể hiện cần được thử với cả hai, gồm những đoạn cao, thấp và hát chung. Nếu một tông không phù hợp cho cả hai phần, người phụ trách âm nhạc có thể xem lại phân câu hoặc cách chuyển soạn; không chỉ hạ toàn bài rồi mặc định đã giải quyết. Quyết định cụ thể cần được nghệ sĩ xác nhận và thử trước. Một bản phối phù hợp cho một ca sĩ solo chưa chắc phù hợp khi thêm người thứ hai.
Rehearsal giúp các nghệ sĩ hiểu cách phối hợp. Cue giúp mọi người biết thời điểm vào và kết thúc. Đây không phải việc làm mất đi sự tự nhiên, mà là cách tạo điều kiện để khoảnh khắc chung diễn ra tốt hơn.
Brief lựa chọn ca sĩ có thể bắt đầu bằng 6 câu hỏi
Trước khi chọn giọng hát, người tổ chức có thể trao đổi:
1. Vai trò của giọng hát trong chương trình là gì?
Nền không gian, điểm nhấn hay dẫn dắt toàn bộ cảm xúc?
2. Chương trình cần một màu giọng xuyên suốt hay nhiều sự thay đổi?
3. Có khoảnh khắc nào cần song ca hoặc nhiều người cùng xuất hiện không?
4. Khán giả cần kết nối với âm nhạc theo cách nào?
Nghe thưởng thức, tương tác hay cùng tham gia?
5. Có yêu cầu về ngôn ngữ hoặc phong cách bài hát không?
6. Những tiết mục đặc biệt cần chuẩn bị riêng như thế nào?
Những câu hỏi này giúp lựa chọn dựa trên trải nghiệm thay vì chỉ dựa trên số lượng nghệ sĩ.
Kết luận: giọng hát là nhân vật trong câu chuyện âm nhạc
Một ca sĩ không chỉ mang đến âm thanh. Họ mang đến cách một bài hát được kể. Một giọng hát có thể giữ toàn bộ hành trình. Hai giọng hát có thể tạo nên cuộc đối thoại. Nhiều giọng hát có thể mở ra nhiều màu sắc khác nhau. Không có lựa chọn duy nhất phù hợp cho mọi chương trình. Điều quan trọng là hiểu khán giả cần gặp điều gì trong khoảnh khắc đó, và chọn giọng hát có thể truyền tải câu chuyện ấy một cách tự nhiên nhất.