Có những khoảnh khắc trong một sự kiện không nằm trong danh sách tiết mục ban đầu. Một vị khách bước lên sân khấu. Một người thân muốn gửi tặng một bài hát. Một nhân vật chính muốn tự mình hát ca khúc có ý nghĩa đặc biệt. Khi đứng trước ban nhạc, cảm giác có thể khác hoàn toàn so với lúc hát ở nhà hoặc trong phòng karaoke.
Phần đệm có thể được chơi và điều chỉnh trực tiếp, nên người hát cần tương tác với nhạc công và người dẫn mạch trên sân khấu. Nếu tiết mục dùng thêm nhạc nền thu sẵn hoặc các cue đã lập trình, mức linh hoạt sẽ khác; cần biết trước để không mặc định band có thể dừng hay lặp ở bất cứ đâu.
Để khoảnh khắc đó tự nhiên hơn, việc chuẩn bị trước không nhằm biến một người không chuyên thành ca sĩ. Mục tiêu là giúp ban nhạc tạo ra một không gian đủ an toàn để người hát có thể tập trung vào cảm xúc của mình.
Chọn tông phù hợp không phải là chọn theo thói quen
Một trong những hiểu lầm phổ biến khi chuẩn bị hát cùng ban nhạc là lấy nguyên tông của bản karaoke quen thuộc. Nhưng tông bài hát phù hợp với một người không chỉ phụ thuộc vào việc họ đã từng hát bài đó bao nhiêu lần.
Tông (key) ở đây là giọng nhạc của bài, với một chủ âm và tính chất trưởng/thứ khi tác phẩm sử dụng hệ thống đó. Trong trao đổi thực tế, có thể ghi chẳng hạn “Đô trưởng” thay vì chỉ nói “tông nữ” hoặc “hạ một chút”. Tông khác với màu giọng: màu giọng mô tả cảm giác âm sắc, trong khi đổi tông làm các nốt của bài được nâng hoặc hạ tương ứng.
Nếu chưa biết tên tông, hãy gửi đúng bản đã tập và nhờ người phụ trách âm nhạc thử, xác nhận lại. Việc chuyển tông cần được báo trước để cả band dùng cùng thông tin. Điều quan trọng là thử trực tiếp với chính người hát.
Không nên đoán tông dựa trên:
- giới tính;
- độ tuổi;
- suy nghĩ rằng “bản gốc ca sĩ hát vậy thì mình cũng hát được”.
Một người có thể hát tốt phần đầu nhưng gặp khó khăn ở đoạn cao trào. Ngược lại, một tông thấp hơn chưa chắc đã dễ hơn: những nốt thấp có thể trở nên khó hát, hoặc toàn bài không còn phù hợp với cách người đó thể hiện.
Cách kiểm tra đơn giản nhất là thử cùng ban nhạc hoặc nhạc cụ đệm:
- hát cả đoạn thấp;
- hát phần điệp khúc;
- thử đoạn khó nhất của bài.
Đừng chỉ thử phần người hát cảm thấy tự tin nhất.
Bản thu tham khảo giúp ban nhạc hiểu điều bạn muốn
Cùng một bài hát có thể tồn tại nhiều cách trình bày khác nhau. Một người hát có thể thích bản gốc. Một người khác lại muốn cảm giác gần gũi hơn.
Vì vậy, khi gửi bài cho ban nhạc, nên cung cấp:
- tên bài hát;
- nghệ sĩ hoặc phiên bản tham khảo;
- bản thu cụ thể nếu có;
- điều mình thích ở phiên bản đó.
Ví dụ:
“Muốn hát bài này theo tinh thần giống bản thu A, nhưng phần đệm mong muốn nhẹ hơn.”
Thông tin này giúp ban nhạc hiểu hướng đi. Không nên chỉ gửi tên bài hát rồi mong mọi người tự đoán phiên bản.
Một bài quen thuộc có thể được trình bày theo nhiều cách:
- chậm hơn;
- thay đổi cấu trúc;
- thêm hoặc bớt phần nhạc cụ;
- thay đổi cách vào bài.
Intro, cue và cấu trúc cần được thống nhất trước
Khi hát cùng ban nhạc, một trong những điểm khác biệt lớn nhất so với hát karaoke là người hát không luôn có sẵn tín hiệu để bắt đầu.
Ban nhạc cần thống nhất:
- intro dài bao nhiêu;
- người hát vào ở đâu;
- ai là người ra hiệu;
- đoạn nào lặp;
- cách kết thúc bài.
Một số bài có thể bắt đầu ngay sau vài nhịp. Một số bài cần một đoạn mở đầu để tạo không khí. Điều quan trọng là người hát phải biết mình đang chờ điều gì.
Một mẫu trao đổi đơn giản:
Tên bài:
Người hát:
Tông đã thử:
Phiên bản tham khảo:
Cấu trúc:
- Intro:
- Vào câu đầu:
- Đoạn lặp:
- Điểm kết:
Cue:
- Ai ra hiệu bắt đầu:
- Tín hiệu khi cần tiếp tục:
- Cách xử lý nếu bị lỡ nhịp:
Những chi tiết này giúp giảm cảm giác bối rối khi đứng trên sân khấu.
Từ karaoke lên sân khấu: một bài hát quen có thể cần cách tập khác
Ví dụ minh họa:
Một người muốn hát một ca khúc quen thuộc mà họ thường hát karaoke. Ở bản karaoke, phần nhạc chạy sẵn ngay từ đầu. Nhưng khi làm việc với ban nhạc, nhóm quyết định mở bài bằng một đoạn intro riêng để tạo cảm xúc. Nếu người hát không biết điều này, họ có thể vào câu đầu quá sớm. Giải pháp không phải là bắt người hát nhớ thêm quá nhiều kỹ thuật.
Chỉ cần thống nhất:
- nghe hết phần intro;
- xác định dấu hiệu vào;
- tập đúng cấu trúc mới.
Có thể tập riêng phần nối từ intro sang câu đầu cho đến khi người hát nhận ra dấu hiệu một cách ổn định. Không cần biết đọc nhạc mới làm được việc này: một nốt hoặc câu nhạc báo hiệu rõ, kèm ánh mắt từ người đã chỉ định, có thể dễ nhớ hơn việc đếm một đoạn dài. Đây chính là điểm khác biệt của biểu diễn trực tiếp: bài hát không chỉ được phát lại, mà được cùng nhau tạo ra.
Khi quên lời hoặc lỡ nhịp, hãy để ban nhạc hỗ trợ
Trên sân khấu, việc quên một câu hoặc vào chậm là điều có thể xảy ra. Phản ứng tự nhiên của nhiều người là cố chạy nhanh hơn để bắt kịp. Nhưng điều đó có thể khiến phần trình diễn càng khó kiểm soát. Một cách xử lý tốt hơn là giữ bình tĩnh và tìm tín hiệu từ người dẫn mạch.
Bandleader hoặc nhạc công có thể giúp bằng:
- ánh mắt;
- tín hiệu tay;
- cách giữ nhịp;
- cách đưa bài trở lại.
Nên thống nhất từ trước một cách quay lại, chẳng hạn chờ tới đầu câu kế tiếp đã đánh dấu, thay vì tự thêm nhịp hoặc bỏ một đoạn mà band không biết. Nếu chưa tập phương án đó, hãy nhìn người dẫn nhạc và đợi tín hiệu; sự hỗ trợ còn phụ thuộc cấu trúc tiết mục và những nguồn nhạc thu sẵn đang sử dụng. Người hát không cần tự giải quyết mọi vấn đề một mình. Đó chính là giá trị của việc hát cùng ban nhạc.
Mic và sân khấu: tập trung vào biểu diễn, để kỹ thuật xử lý kỹ thuật
Micro là công cụ hỗ trợ giọng hát, không phải thứ người hát cần tự điều chỉnh trong lúc biểu diễn.
Trước khi lên sân khấu:
- hỏi kỹ thuật cách cầm và sử dụng micro;
- thử vị trí đứng;
- hiểu cách nhận tín hiệu từ ban nhạc.
Không nên tự thay đổi vị trí thiết bị âm thanh hoặc chĩa micro vào loa để xử lý cảm giác nghe. Các vấn đề về hệ thống âm thanh cần được trao đổi với người phụ trách kỹ thuật.
Người hát nên tập trung vào:
- cảm xúc;
- nhịp;
- tương tác với ban nhạc.
Mẫu tin nhắn gửi ban nhạc trước buổi diễn
Có thể sử dụng mẫu sau:
Chào ban nhạc,
Mình muốn chuẩn bị tiết mục hát cùng trong chương trình:
Tên bài:
Người hát:
Phiên bản tham khảo:
Tông đã thử:
Đoạn cần lưu ý:
- Intro:
- Cách vào bài:
- Đoạn cao trào:
- Cách kết:
Yêu cầu đặc biệt:
Khách hát cùng/người biểu diễn:
Lịch tập hoặc thời gian trao đổi theo thỏa thuận:
Thông tin bổ sung:
Với đề nghị hát phát sinh ngay tại sự kiện, người điều phối và band cần xác nhận còn thời gian, có thể chơi bài và hỗ trợ người hát hay không. Không nên mời khách lên trước rồi mới hỏi ban nhạc có biết bài; một phương án khác được thống nhất bình tĩnh thường dễ chịu hơn một lời hứa chưa thể thực hiện. Một tin nhắn rõ ràng không làm mất đi sự tự nhiên của phần trình diễn.
Ngược lại, nó giúp nghệ sĩ có đủ thông tin để nâng đỡ người hát tốt hơn.
Kết luận: khoảnh khắc đáng nhớ đến từ sự tương tác
Một người không chuyên hát cùng ban nhạc có thể tạo ra một trong những khoảnh khắc đáng nhớ nhất của sự kiện. Không phải vì họ có kỹ thuật giống một ca sĩ chuyên nghiệp. Mà vì bài hát đó có câu chuyện riêng, có người muốn gửi gắm và có một tập thể nghệ sĩ cùng giúp khoảnh khắc ấy thành hình. Chuẩn bị tông phù hợp. Thống nhất bản phối. Hiểu tín hiệu vào bài. Những điều đó không làm phần biểu diễn trở nên máy móc.
Chúng tạo ra sự tự tin để người hát được sống trong âm nhạc, thay vì lo lắng về những điều phía sau sân khấu.