Một ô trống trong lịch biểu diễn chưa nói hết một ngày của người chơi nhạc. Có thể hôm ấy có lớp dạy, một buổi thu, giờ tập cá nhân hoặc công việc khác. Cũng có thể đó thực sự là ngày nghỉ. Nhìn nghề chỉ qua những buổi tối có sân khấu dễ làm phần đời sống còn lại trở nên vô hình.
Mỗi người xây một nhịp làm việc khác nhau. Có người tập trung vào biểu diễn, có người đi qua nhiều vai trò trong âm nhạc, có người dành phần lớn tuần cho một nghề khác rồi chơi nhạc vào những khoảng phù hợp. Điều đáng tìm hiểu là cách mối liên hệ với âm nhạc được giữ qua các nhịp sống ấy, thay vì đo mức độ nghiêm túc chỉ bằng số đêm có show.
Buổi dạy làm điều quen thuộc trở thành câu hỏi
Dạy đàn, dạy hát hoặc hướng dẫn nghệ thuật là một cách người làm nhạc có thể tiếp tục công việc ngoài sân khấu. Trong mô tả nghề của Berklee, người dạy nhạc riêng hỗ trợ học viên về kỹ thuật, khả năng biểu diễn và những kỹ năng âm nhạc liên quan. Mô tả ấy cũng lưu ý rằng chơi giỏi chưa tự động đồng nghĩa với dạy giỏi.
Khoảng cách giữa làm được và giải thích được là một phần thú vị của công việc này. Người nhạc công có thể đặt một câu rất tự nhiên sau nhiều năm chơi, nhưng khi học viên hỏi vì sao cần chờ ở đó, họ phải tìm cách nói rõ. Một thao tác quen tay được nhìn lại từ điểm bắt đầu của người khác.
Hãy hình dung người dạy hướng dẫn một học viên đệm câu hát đơn giản. Thay vì thêm nhiều hợp âm, họ cùng nghe xem tiếng đàn đang che lời ở đâu. Khi học viên nhận ra chỉ cần bớt một nhịp nhấn đã làm câu hát rõ hơn, bài học diễn ra bằng trải nghiệm cụ thể. Người dạy cũng có cơ hội kiểm tra lại ngôn ngữ và cách nghe của mình.
Giảng dạy có thể góp phần tạo thu nhập, tùy lịch học, nhu cầu và cách tổ chức của từng người. Nó không phải công việc phụ tự nhiên dành cho bất kỳ ai biết đàn. Chuẩn bị bài, theo dõi tiến bộ và điều chỉnh cách hướng dẫn đều cần sự nghiêm túc riêng. Tôn trọng công việc dạy cũng là tôn trọng người đang tìm đường vào âm nhạc.
Phòng tập cho phép làm điều chưa sẵn sàng đưa ra sân khấu
Một buổi diễn đòi hỏi người chơi đưa ra phiên bản đủ vững ở thời điểm đã hẹn. Buổi tập có thể dành chỗ cho điều chưa làm được. Người chơi được chậm lại, tách một đoạn, nghe sai ở đâu và thử cách khác mà không phải giữ mạch chương trình cho khán giả.
Tập cá nhân và tập band có những việc khác nhau. Một người có thể dành thời gian chỉnh độ đều của câu nhạc, thử cách đặt hợp âm hoặc nghe lại âm sắc. Khi gặp nhóm, câu hỏi chuyển sang quan hệ: phần ấy nằm đâu giữa bass, trống và giọng hát, có giúp người khác dễ chơi hơn không, đoạn chuyển đã được mọi người hiểu cùng cách chưa?
Không phải ý tưởng nào xuất hiện trong phòng tập cũng cần được dùng ngay. Một cách đệm mới có thể đẹp nhưng chưa hợp bài hiện tại. Giữ nó lại không có nghĩa buổi tập lãng phí. Người chơi đang mở thêm vốn lựa chọn để đến một lúc khác có thể dùng đúng chỗ.
Sự tiến bộ cũng có thể nhỏ đến mức chỉ người thực hiện nhận ra: vào đúng hơn, bớt căng ở một đoạn hoặc nghe rõ hơn điều đồng đội vừa làm. Nếu chỉ xem buổi tập có giá trị khi tạo ra một tiết mục mới, người chơi dễ bỏ qua những thay đổi làm nghề trở nên vững hơn từ bên trong.
Khoảng không có show có thể giúp những việc ấy được làm kỹ. Nhưng nó không cần bị biến thành áp lực phải tập cho đầy ngày. Một mục tiêu vừa sức và sự tập trung có thể hữu ích hơn nhiều giờ ngồi với nhạc cụ mà không biết mình đang nghe điều gì.
Thu âm và sản xuất đưa người chơi sang một cách nghe khác
Người làm cả biểu diễn và thu âm có thể gặp cùng một câu nhạc trong hai hoàn cảnh. Trên sân khấu, quyết định xảy ra trong dòng thời gian đang trôi. Khi thu và nghe lại, họ có cơ hội dừng ở một chi tiết, so sánh các lần chơi và xem nó hoạt động thế nào trong tổng thể bản nhạc.
Sản xuất âm nhạc còn bao gồm nhiều lựa chọn vượt ra ngoài phần chơi của một người. Berklee mô tả producer là người cùng nghệ sĩ và đội ngũ thu âm định hướng, thực hiện dự án; tùy dự án, công việc có thể liên quan đến bài hát, bản phối, phần trình diễn, quyết định âm thanh và tiến trình sản xuất. Đây là mô tả vai trò, không phải một mô hình lịch làm việc áp dụng cho mọi nhạc công.
Từ góc nhìn người biểu diễn, việc nghe lại có thể đem tới phát hiện rất cụ thể. Một câu đàn tưởng nổi bật lúc chơi lại che mất lời trong bản phối. Một chỗ tưởng cần thêm nốt hóa ra nghe đủ khi các phần khác đã có mặt. Khả năng nghe phần mình từ bên ngoài có thể trở lại hữu ích ở sân khấu sau đó.
Chiều học hỏi cũng có thể đi ngược. Kinh nghiệm chơi cùng người thật giúp người làm bản phối đặt câu hỏi về hơi thở, thời điểm đáp và sự vận động của cả nhóm. Tuy vậy, một bản thu được xây bằng nhiều lớp không cần bị đánh giá chỉ theo khả năng tái hiện trực tiếp. Mỗi môi trường có mục đích riêng; hiểu sự khác biệt giúp người làm nhạc chuyển vai linh hoạt hơn.
Một ngày ở phòng thu vì thế vẫn có thể gắn với đời sống của người chơi nhạc, dù không có khán giả trước mặt. Nó không cần được gọi là thời gian chờ sân khấu. Đó là một phần công việc có tiêu chuẩn, niềm vui và đòi hỏi riêng.
Có thêm một nghề không làm người chơi bớt nghiêm túc
Không phải ai cũng chọn, hoặc có điều kiện, sống hoàn toàn bằng những buổi biểu diễn. Một công việc ngoài âm nhạc có thể giúp ổn định sinh hoạt, chăm sóc gia đình hoặc phù hợp với giai đoạn hiện tại. Từ lựa chọn ấy không thể suy ra một người ít yêu âm nhạc hơn.
Đời sống nhiều vai trò cũng có những khó khăn thật. Thời gian tập cần được sắp xếp, lịch biểu diễn cần được báo rõ và sức lực không phải lúc nào cũng đủ cho mọi cơ hội. Tôn trọng lựa chọn có nghề khác không có nghĩa bỏ qua trách nhiệm đã nhận với ban nhạc hoặc người tổ chức.
Một cách giữ sự liên tục là biết mình có thể cam kết tới đâu. Người chỉ chơi cuối tuần vẫn có thể chuẩn bị kỹ, học bài đầy đủ và làm việc đáng tin cậy. Người dành toàn bộ thời gian cho âm nhạc cũng có thể cần điều chỉnh giữa dạy, thu âm, tập và diễn. Chất lượng không được bảo đảm chỉ bởi nhãn “toàn thời gian”.
Công việc khác còn có thể đưa vào cách nhìn, kỹ năng và những cuộc gặp mới. Tuy nhiên, không cần buộc mọi trải nghiệm ấy phải trở thành chất liệu nghệ thuật mới được xem là đáng giá. Có việc đơn giản giúp cuộc sống vận hành. Điều đó đã là một lý do đủ quan trọng.
Một ngày nghỉ không cần chứng minh ích lợi
Khi lịch diễn thưa, người chơi có thể thấy mình phải bù bằng việc học thêm, tập thêm hoặc liên tục tìm dự án. Có những lúc nỗ lực ấy cần thiết. Cũng có lúc một ô trống nên được giữ nguyên để nghỉ, giải quyết việc riêng hoặc ở cùng người thân.
Nghỉ không cần được biện hộ bằng lời hứa rằng sau đó chắc chắn sẽ sáng tạo hơn. Người chơi nhạc vẫn có đời sống ngoài nghề và có quyền dành thời gian cho nó. Một ngày không chạm vào đàn không đủ để kết luận mối quan hệ với âm nhạc đang yếu đi.
Việc chăm sóc nhịp sống có thể giúp người ta nhận rõ hơn điều mình muốn giữ. Có người thấy phù hợp với nhiều show liên tiếp, có người cần khoảng cách giữa những lần xuất hiện. Không có một lịch làm việc duy nhất chứng minh đam mê. Điều quan trọng là những cam kết được nhận trong khả năng thực tế, thay vì để người khác phải gánh phần mình đã quá sức.
Trong những ngày bình thường, sự mong muốn được chơi cho người khác nghe có thể vẫn còn ở đó, ngay cả khi không biểu hiện thành hoạt động âm nhạc liên tục. Nó có thể trở lại trong một buổi tập ngắn, một câu hỏi từ học viên hoặc một ý tưởng được ghi lại để dùng sau.
Nhịp nghề là điều được giữ qua nhiều vai trò
Khi buổi diễn mới bắt đầu, người nghe chỉ gặp một phần của quá trình chuẩn bị. Cách người đệm giải thích dễ hiểu hơn với ca sĩ có thể được rèn từ việc dạy. Một lựa chọn âm sắc có thể đến từ buổi thu. Độ chắc ở đoạn khó có thể là kết quả của nhiều lần tập không ai nhìn thấy.
Không phải mọi ngày không có show đều phải dẫn tới một thành quả nhìn thấy được. Nhưng những cách làm việc, học, nghe và nghỉ có thể tạo điều kiện để người chơi tiếp tục nghề theo nhịp phù hợp với mình. Sân khấu được nối với một đời sống rộng hơn, thay vì đứng tách khỏi nó.
Giữ nhịp nghề vì thế có thể là một việc rất vừa phải: còn muốn nghe kỹ hơn, còn dành sự chăm chút cho phần đã nhận, còn tìm được cách đưa âm nhạc đến người nghe mà không bỏ quên cuộc sống của chính mình. Ngày không có show vẫn có nhiều chỗ cho điều đó diễn ra.